‘Focus op wat je nog niet weet’ Direct na de opening stipte John Hattie in zijn keynote opvallende invloeden aan. “Outdoor activiteiten, zoals raften en abseilen, hebben een grote impact op het leren. Je moet zo’n activiteit immers onder de knie krijgen en luisteren naar feedback. Anders kan het soms mis gaan. Op school is dat niet anders. Je hebt als leerling anderen nodig. Maar dát leren we kinderen vaak niet in de schoolsituatie. Toch werkt het net zo; je hebt hulp nodig om te leren.”
Nog nauwelijks effectieve feedback “Ik hoor voortdurend het woord feeback vallen”, constateerde dagvoorzitter Astrid Joosten. “Bijna negentig procent van de tijd in de klas is de leraar aan het woord”, reageerde Hattie. “En weet je hoeveel tijd hij of zij leerlingen persoonlijk feedback geeft? Slechts drie seconden per dag. Gemiste kansen! Feedback - op het juiste moment, dus tijdens het leren - is uiterst belangrijk om leerlingen te laten weten wat hun volgende stap is. Ook medeleerlingen vervullen daarin een belangrijke rol. Peers zijn van elkaar; elkaar ook tijdens het leren feedback geven.”
In het spotlicht: cultuur veranderen De deelnemers aan de sessie ‘Professionele leergemeenschap (PLG)’ zagen op de tweede dag al direct het licht. De sessie vond plaats in de woonambiance van de congreslocatie. Uiteraard droeg trainer Jeroen van Tongeren daar direct aan bij. “Een PLG vereist een verandering van cultuur. Het is niet iets dat je parttime doet; het betekent dat je voortdurend streeft naar verbetering, elkaar feedback geeft, observeert, met elkaar lessen voorbereidt en reflecteert.” Binnen een PLG is ook ruimte voor experimenten in het onderwijs. “Wat is het effect als je iets bewust doet of laat in de les?”
Relatie leraar en leerling impact op leren Uit onderzoek blijkt dat de relatie tussen leraar en leerling grote impact heeft op het leren. Een goede relatie opbouwen betekent focus leggen op enkele belangrijke zaken. Ten eerste: zorg voor een eerlijke en rechtvaardige behandeling van leerlingen. En toon daarnaast belangstelling en genegenheid”, benadrukte trainer Monique van der Knaap. “Een derde aspect is: zoek en gebruik positieve informatie over leerlingen”, voegde medetrainer Monique Vrij toe. “Vermijd negatieve uitingen over leerlingen. Onbewust beïnvloed je daarmee ook je collega’s”, aldus het tweetal. Na afloop konden de deelnemers, zoals ook bij de andere sessies, hun review geven via de congresapp.
Leertaak aanpakken en evalueren Metacognitieve strategieën verwijzen naar strategieën van leerlingen bij het denken over leren. Hoe denken leerlingen een leertaak aan te pakken, hoe evalueren ze voortgang en monitoren ze begrip? Volgens trainer Bert Wille verloopt dit proces in drie fases. “Voordat de leerling aan een taak begint, denkt hij na hoe die aan te pakken en te plannen. Tijdens het uitvoeren checkt hij het doel en de succescriteria. Wat is hij aan het doen? En na afloop bekijkt hij of hij het goed heeft gedaan.” Dit hoeft niet chronologisch, vult trainer Monique van der Knaap aan. “Je kunt als leerling ook van fases switchen als blijkt dat jouw strategie niet heeft gewerkt.”
Kansen moet je zien en benutten Aan de wand hangt een fraai citaat van Roald Dahl: ‘Those who don’t believe in magic will never find it’. Mooie spreuk boven de bank, maar wellicht nog meer in de klas. Het gaat om kansen zien en benutten. “Wat doen leraren met foutieve antwoorden van kinderen?”, vroeg trainer Pieter de Kool. “De helft corrigeert het antwoord, veertig procent vraagt een andere leerling het antwoord te geven, vijf procent negeert het antwoord en slechts vijf procent ziet het als een kans om de leerling te laten leren.” Vervolgens lichtte hij de theorie van SOLO toe, Structure of Observed Learning Outcomes. “Daarmee ga je van oppervlakkige kennis naar verdieping.”
Breng groei in beeld Zichtbaar lerende leerlingen kunnen drie vragen beantwoorden: waar ga ik heen, waar sta ik nu, en wat is mijn volgende stap? Ze weten welke stappen ze kunnen zetten als ze niet meer weten wat te doen. Maak het leren zichtbaar door groei in beeld te brengen. Zo laat je zien wat de leerlingen geleerd hebben. Op Pinterest staan hier zeer veel voorbeelden van”, tipte trainer Joost Maarschalkerweerd. Hij suggereerde ook om feedback te organiseren op feedback. “Film de klas of jezelf. Wat zeg ik eigenlijk? En komt het wel aan wat ik vertel?”
Leerlingen over hun leerproces “Ik vind het prettig om samen met vrienden te studeren. We leggen het elkaar uit en zo leren we van elkaar. Als we er niet uitkomen, vragen we hulp via de WhatsApp van de klas”, zegt Julie Kleijweg. Aan het einde van de tweede dag vertelden diverse leerlingen, van basisonderwijs tot HBO, over hoe zij leren. HBO-student Tom Slootbeek: “Tijdens een opdracht kreeg ik gerichte feedback op wat ik kon verbeteren. Had ik na de opdracht alleen een cijfer gekregen, dan had ik niet geweten wat ik eerder kon verbeteren. Gerichte feedback helpt mij om te groeien.” Tot slot Evi (8): “Als ik een tafel ken, mag ik een kaartje verplaatsen. Zo weet ik precies wat ik nog moet leren. Fijn.”
Afsluitende droomwens I have a dream. Bij het laatste onderdeel van het congres maakte Hattie een link naar de beroemde speech van Martin Luther King. Een even emotioneel betoog waarin hij zijn droom verwoordde. Zo ziet hij voor zich dat leraren meer gaan samenwerken, meer gaan focussen op progressie in plaats van prestatie. “Ieder kind moet elk schooljaar zeker één jaar groei verwezenlijken. Bovendien moeten we afscheid nemen van alles wat niet werkt”, wenste Hattie vurig. “Schroom niet om je successen te zien, te vieren en vooral te delen. Enlight the spark of learning and live my dream.”